Bozulanı Onarır mısınız, Bırakır mısınız? 12 Soruluk Test

Bozulan bir şeyle karşılaşınca herkes aynı refleksi göstermez. Kimi hemen bir çözüm arar, parçayı söker, ipin ucunu yakalamaya çalışır. Kimi ise bakar, tartar ve "artık olmuyor" deyip bırakır. Bu iki tutumun da doğru olduğu durumlar vardır; sorun, kişinin her durumda aynı refleksi tekrarlamasıdır. Aşağıdaki test, sizin bu iki uç arasında nerede durduğunuzu görmenize yardımcı olmak için hazırlandı. Sorular yalnızca eşyalarla ilgili değil; alışkanlıklar, planlar ve ilişkiler de onarılabilen ya da bırakılabilen şeyler arasında.

Testi nasıl uygulayacaksınız

On iki sorunun her birinde üç seçenek var. Kendinizi olmak istediğiniz gibi değil, son bir yılda gerçekten davrandığınız gibi düşünerek seçim yapın. Seçenekleri bir kâğıda sırayla yazın; puanlama bölümü sonda. Hiçbir seçenek tam oturmuyorsa size en yakın olanı işaretleyin, boş bırakmayın. Test bir uzmanlık değerlendirmesi değildir; yalnızca kendi eğiliminizi fark etmenizi sağlayan bir aynadır.

Sorular

1. Sık kullandığınız bir eşya beklenmedik biçimde bozuldu. İlk tepkiniz ne olur? A) Neyin bozulduğunu anlamaya çalışırım. B) Onaracak birini ararım. C) Yenisini bakmaya başlarım.

2. Bir giysinin dikişi söküldü ya da düğmesi koptu. A) Aynı hafta içinde hallederim. B) Bir kenara koyarım, sıra gelirse yaparım. C) Genellikle bir daha giymem.

3. Aylardır sürdürdüğünüz bir alışkanlık iki hafta boyunca aksadı. A) Nerede koptuğunu düşünüp yeniden başlatırım. B) Kendiliğinden geri döner diye beklerim. C) Bu iş bana göre değilmiş derim.

4. Bir cihaz üçüncü kez aynı arızayı verdi. A) Yine onarırım, alışkınım. B) Onarım ve yenileme bedelini karşılaştırırım. C) Artık hiç uğraşmam.

5. Evde uzun süredir yarım kalmış bir iş var. A) Küçük parçalara bölüp bitiririm. B) Uygun bir gün beklerim. C) O hâliyle kalmasına alıştım.

6. Bir yakınınızla aranızda kırgınlık oluştu. A) Konuşup düzeltmeye çalışırım. B) Zamanın çözmesini beklerim. C) Mesafeyi korurum.

7. Yıpranmış ama işlevini gören bir mobilyanız var. A) Bakımını yapıp kullanmayı sürdürürüm. B) Görünürde durmuyorsa idare ederim. C) Yıprandıysa değişme vaktidir.

8. Onarım için gereken beceri sizde yok. A) Öğrenmeye çalışırım. B) Bilen birine sorarım. C) Uğraşmaya değmez diye düşünürüm.

9. Bir plan yolun ortasında aksadı. A) Planı revize edip devam ederim. B) Bir süre ara veririm. C) Baştan yeni bir plan kurarım.

10. Onarılan bir şey eskisi kadar iyi görünmüyor. A) İşini görüyorsa sorun değil. B) Duruma göre değişir. C) Beni rahatsız eder, kullanamam.

11. Bakım gerektiren bir eşyanız var. A) Takvime yazar, zamanında yaparım. B) Aklıma geldikçe yaparım. C) Bozulunca ilgilenirim.

12. Onarmaya harcadığınız zaman uzayınca ne yaparsınız? A) Bitirene kadar devam ederim. B) Bir sınır koyar, aşarsam bırakırım. C) Uzayacağını anlayınca hemen bırakırım.

Puanlama

Her A için 3 puan, her B için 2 puan, her C için 1 puan verin ve toplayın. En düşük puan 12, en yüksek puan 36'dır. Toplamınızı not edin ve aşağıdaki aralıklardan size uyanı okuyun. Puanın yüksek olması otomatik olarak daha iyi bir tutum anlamına gelmez; her aralığın kendi güçlü yanı ve kendi tuzağı vardır.

12-19 puan: Hızlı bırakan

Bozulanla uğraşmak size vakit kaybı gibi geliyor. Bu tutumun avantajı nettir: kararı çabuk verir, yarım işlerle uğraşmazsınız. Riski ise gereksiz masraf ve erken vazgeçmedir. Hâlâ kullanılabilecek şeyleri elden çıkarıyor, aksayan alışkanlıkları toparlamak yerine yenisine geçiyor olabilirsiniz. Size en çok yarayacak alışkanlık, bırakmadan önce kendinize tek bir soru sormaktır: bunu düzeltmek gerçekten ne kadar zaman alır? Çoğu zaman tahmininizden az sürdüğünü göreceksiniz.

20-28 puan: Duruma göre karar veren

Onarmakla bırakmak arasında sabit bir tercihiniz yok; koşullara bakıyorsunuz. Bu, uzun vadede en dengeli tutumdur. Ancak "duruma göre" demek, çoğu zaman kararı erteledikçe ertelemek anlamına da gelebilir. Bu aralıktaki en yaygın sorun, yarım kalmış işlerin birikmesidir. Basit bir çözüm, karar verilemeyen her iş için bir tarih belirlemektir. O tarihte ya yapılır ya da bırakılır; askıda kalmaz.

29-36 puan: Onarmakta ısrarcı

Bozulanı düzeltmek size doğal geliyor. Beceriniz zamanla artıyor, israfınız az. Buna karşılık bu aralıkta bilinen bir tuzak var: bırakılması gereken şeyleri de onarmaya çalışmak. Tekrar tekrar arıza veren bir cihaz, sürekli yeniden kurulan ama hiç yürümeyen bir plan ya da her seferinde aynı noktaya dönen bir mesele, harcanan emeği geri vermez. Kendinize baştan bir sınır koymak burada işe yarar: belirli bir süre ya da belirli bir bedel aşılırsa karar bırakma yönünde verilir.

Sonucu nasıl kullanmalı

Bu testin amacı sizi bir kutuya yerleştirmek değil, hangi yöne eğilim gösterdiğinizi görünür kılmaktır. Eğilimini bilen kişi, karar anında kendi refleksini bir kez daha sorgulayabilir. Hızlı bırakan biri "bir kez de düzeltmeyi denesem" diyebilir; ısrarcı biri "bu sefer bıraksam ne olur" diye sorabilir. Asıl beceri, ikisini de yapabilmek ve hangisinin ne zaman gerektiğini ayırt edebilmektir.

Testi birkaç ay sonra tekrar çözmek de öğreticidir. Yanıtlar zamanla değişir; özellikle yeni bir beceri kazandığınızda ya da yoğun bir döneme girdiğinizde eğilim kayabilir. Önemli olan puanın yükselmesi değil, kararlarınızı fark ederek vermeye başlamanızdır.